23/12/2025
" KỂ CHUYỆN ... TRIẾT HỌC
1 – Trong cuốn “ Vượt qua Thiện Ác”, thiên tài Nietzsche đã sáng tác ra khái niệm thật là hay, khái niệm đó được đọc là “ siêu hình học của đao phủ”
Đại ý, Niet định nghĩa khái niệm như sau:
“Siêu hình học của đao phủ” là một hệ thống niềm tin đạo đức - siêu hình được dựng lên để hợp thức hóa việc trừng phạt, kết tội và làm đau người khác, bằng cách giả định rằng:
- con người tự do theo nghĩa tuyệt đối, vì thế họ xứng đáng bị trừng phạt bởi lẽ, thế giới có trật tự đạo đức khách quan.
Nói cách khác, đao phủ cần một siêu hình học để tin rằng mình đang làm điều đúng.
Ví dụ, khi bạn muốn lên án ai đó về việc gì đó mà bạn không ưa, bạn tạo ra một thứ gọi là “ đạo đức phổ quát” rồi bạn khép người bạn không ưa vào thứ đạo đức đó, rồi bạn xử họ
Nietzsche gọi đây là hư cấu đạo đức nhằm làm cho trừng phạt trở nên chính đáng.
2 – Vậy đao phủ là ai?
Là bất kỳ cơ chế quyền lực nào, thậm chí chỉ là đám đông, gọi là “ quyền lực đám đông” hay “ sức mạnh bầy đàn”. Chúng tự cho mình quyền “phán xét giá trị”, ấn định cái này là “rác rưởi” cái kia là “tinh hoa”. Căn cứ trên hệ giá trị chúng tự tạo ra, chúng sẽ kết tội và làm câm lặng, thậm chí tiêu diệt cái mà chúng coi là “ lệch chuẩn”
Và cuối cùng, chúng hả hê khi tin rằng, mình đang bảo vệ Chân lý, Đạo đức và Trật tự
3 - Văn học – Nietzsche nhấn mạnh - là một trong những nạn nhân đầu tiên của kiểu quyền lực này.
Bởi vì, kết tội một tác phẩm văn học luôn dựa trên những tiêu chí sai đúng kiểu “ sai tư tưởng” “lệch đường lối” “độc hại về mặt đạo đức”, nghĩa là, đao phủ luôn giả định một chân lý hay một giá trị tuyệt đối đúng, giá trị và chân lý đó đã tồn tại có sẵn và cao hơn mọi diễn giải, và tác phẩm đã vi phạm thì phải bị xử thôi
Điều này chính là siêu hình học, tức giá trị mà đao phủ tạo ra được coi là phi lịch sử, phi quan điểm, vĩnh cửu và bất biến, tất nhiên, Nietzsche quyết liệt phản bác, rằng:
“ không có “giá trị đúng”, chỉ có những diễn giải được áp đặt thành đúng”
Thường trong khi kết tội văn học, ta thường nói:
“tác phẩm này nguy hiểm, nó đầu độc người đọc và nó phải chịu trách nhiệm”
Điều này rất tinh vi vì nó biến “đao phủ” thành kẻ có lương tâm trong sạch khi trừng phạt và luôn tin rằng “ chúng tôi không đàn áp mà chúng tôi bảo vệ... cái đẹp chính nghĩa”
Đây chính xác là “tâm lý đao phủ”
Theo Nietsche, văn học trở nên “đáng ghét” vì văn học không đưa ra một phán quyết hay mệnh lệnh gì, cũng không dạy ai phải làm gì, văn học chỉ MỞ RA khả thể KHÁC của cảm nhận và đánh giá và vì vậy nó bỗng thành NGUY HIỂM
“ Văn học nguy hiểm không vì nó sai, nó nguy hiểm vì làm lung lay ĐỘC QUYỀN ĐÁNH GIÁ”
Đó là điều mọi “chính thống” đều không chịu được.
Kết luận của Nietzsche:
- Khi quyền lực không còn tranh luận, nó bắt đầu kết tội. Khi nó kết tội, nó cần siêu hình học.Khi nó có siêu hình học, nó đã chuẩn bị giá treo cổ.
Văn học thường là “cái cổ” đầu tiên.
4 – Những ví dụ lịch sử.
Ai cũng biết Gustave Flaubert lừng danh đã từng bị đưa ra tòa bởi cú kiệt tác “ Bà Bovary” và bị xét xử năm 1857. Một trăm năm sau, 1957, thi hào Partenak ở Liên Xô cũng cũng bị xét xử bởi cú kiệt tác “ Bác sĩ Zhivago”, mô hình xét xử cả hai vụ trên, y chang nhau theo cách mà Niet đã chỉ ra. Flaubert thì bị kết tội “ xúc phạm đạo đức, ca ngợi ngoại tình, làm suy đồi phụ nữ” còn Partenak bị coi là “phản cách mạng”, “phi chính thống”, “ xuyên tạc giá trị bolsevik”
Nghĩa là, một mớ “ niềm tin” và “ giá trị” có tính siêu hình được dựng lên nhằm phán xét và kết tội tác phẩm, nói cách khác, gán tội lỗi để hợp thức hóa trừng phạt
Thực chất, “ Bà Bovary” bị xét xử không phải vì nó xấu, mà vì nó dám kháng cự lại giá trị đạo đức chính thống
Và “ Bác sĩ Zhivago” cũng chẳng phản động hay chống lại ai, nó chỉ làm một việc là “ trình hiện đời sống cá nhân, lương tâm, tình yêu, và đau khổ đồng thời không quy phục Đại tự sự cách mạng”
5 - Hai vụ xử tội trên được xem là chuẩn “siêu hình học của đao phủ” bởi lẽ:
- Những người xét xử tạo ra một “Chân lý lịch sử” tuyệt đối siêu hình học, bất di bất dịch, không thể thay đổi và rằng lịch sử có một hướng đi tất yếu khách quan, và nó có Ý NGHĨA DUY NHẤT ĐÚNG...
- Văn học phải phục vụ chân lý đó
Nietzsche nói đại ý rằng, tuy Thượng Đế không còn, nhưng con người vẫn tạo ra Ý NGHĨA LỊCH SỬ rồi thần thánh hóa nó, coi nó là Thượng Đế không thể nghi ngờ.
Ở vài nơi khác, mạn Dimbabue, người ta hay dùng khái niệm “ lật sử” với “ xúc phạm sự thiêng liêng” để lên án, kết tội những gì khác biệt, cũng theo cách đó.
Nói cách khác, Ý NGHĨA lịch sử đã được thần thánh hóa, đao phủ chỉ cần thay áo choàng tôn giáo bằng áo lý luận.
Và “ Bà Bovary” thì đã làm “suy đồi đạo đức” còn “Bác sĩ Zhivago” thì làm “suy yếu tinh thần cách mạng và đầu độc quần chúng”
Chúng đáng bị trừng phạt để hệ giá trị được “trong sạch hóa”
Đao phủ khoác áo đạo đức là đao phủ nguy hiểm nhất vì chúng vẫn tin mình nhân đạo
Kết luận:
Thời đại ngày nay, không còn Thượng Đế, không có tội lỗi tôn giáo nhưng đao phủ vẫn còn, chúng nói bằng ngôn ngữ “ý nghĩa lịch sử”, những vụ án văn chương chỉ là hệ quả của “siêu hình học đao phủ” trong thế kỷ 20, khi một hệ thống giá trị tự coi mình là tất yếu, bằng mọi giá bắt các hệ giá trị khác phải cúi đầu hay câm miệng
P/S:
Bài biên chỉ nhằm cung cấp cho bạn bè ít kiến thức triết học, nên hạn chế bình luận, bởi vì mình thật ra cũng sợ bọn đao phủ ra phết đấy! "
- Bài viết được trích nguyên văn từ bài đăng của chú Đỗ Trí Hùng -
P/S : Cửa hàng đang có sẵn các tác phẩm :
-"Madame Bovary" - Gustave Flaubert
-"Doctor Zhivago" - Boris Pasternak
Và nhiều tác phẩm khác của triết gia Friedrich Nietzsche.
