19/07/2026
Annagoo yaryar waxaan maqli jirnay aayadda Alle ee leh:
﴿وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ﴾
Waxaana naloo sharxi jiray inay ka hadlayso ganacsadaha ku shuba miisaanka, dadka siiya wax ka yar xaqooda. Laakiin ma taas oo keliya ayay aayaddu ka hadlayso? Maxayse dhab ahaantii ka dhigan tahay erayga “المطففين”
Ereyga “تطفيف” wuxuu ka yimid wax yar oo la dhimo ama la nusqeeyo, wax ay dadku u arkaan “wax aan weynayn”. Tusaale ahaan, ganacsade wuxuu ka dhimaa 50 garaam dhowr kiilo oo alaab ah. Waa wax yar marka la eego tirada oo dhan, laakiin Alle arrintaas wuxuu uga dejiyey suurad gaar ah oo Qur’aanka ka mid ah.
Qaar ka mid ah culimada tafsiirka waxay sheegeen in “ويل” (Wayl) uu yahay magac loo bixiyey tog ama meel cadaabta ku taal oo aad u daran. Alle ayaana ka magan galnee.
Waa kuma “المطففون” (kuwa wax nusqeeya)?
Alle wuxuu yiri:
﴿الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ وَإِذَا كَالُوهُمْ أَو وَّزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ﴾
Macnaha:“Waa kuwa marka ay dadka wax ka qaadanayaan si buuxda u qaata xaqooda, laakiin marka ay dadka wax siinayaan ama u miisaamayaan, wax bay ka dhimaan oo xuquuqdooda way nusqeeyaan.”
Macnaha aayaddani kuma koobna oo keliya ganacsatada, ee waa mid aad uga ballaaran.
Qofka wax nusqeeya (المطفف) wuxuu noqon karaa:
Nin doonaya in xaaskiisu si buuxda u gudato dhammaan xuquuqdiisa, laakiin isagu aan siin xuquuqdeeda, dulmina iyo dhaawacna u geysta.
Macallin dhammaadka bisha qaata mushaharkiisa oo dhan, laakiin aan ardayda si wanaagsan wax u barin, daryeelkoodana dayaca, isagoo danaynaya oo keliya kuwa bixiya duruusta gaarka ah.
Dhakhtar qaata mushaharkiisa iyo gunnooyinkiisa, balse ka taga bukaannada saboolka ah inta uu shaqada joogo, si uu ugu shaqeeyo rugtiisa gaarka ah dadka lacagta badan bixiya.
Qof raba in ehelkiisu had iyo jeer soo booqdaan oo war ka hayaan, halka isagu uu xiriirka qaraabada gooyo.
Masuul dadka u qaybiya badeeco liidata, halka tan wanaagsan uu u qoondeeyo dadka uu dano gaar ah kala dhexeeyo.
Shaqaale dowladeed dib u dhiga danaha dadka caadiga ah, balse adeegga si fudud ugu qabta dadka leh qaraabo ama saaxiibo awood leh.
Loo-shaqeeye siiya fursado iyo gunnooyin dad gaar ah, isagoo ka reebaya shaqaalaha kale dano isaga u gaar ah awgood.
Kafiil ka qaata qofka uu kafaala qaaday wax ka badan xaqiisa, ama ka dhima mushaharkiisa, ama gebi ahaanba u diida.
Maamule, garsoore ama bare jaamacadeed shaqada u magacaaba wiilkiisa ama ehelkiisa, isagoo ka hor marinaya qof ka karti iyo aqoon badan.
Aayadahani waxay qof kasta oo caqli leh ku baraarujinayaan inuu naftiisa dib u eego.
Macnaha waxay taabanaysaa dhinacyo badan oo nolosheenna ka mid ah:
Ma daacad baan ugu shaqaynaa shaqadeenna?
Ma caddaalad baan ku nahay nolosheenna?
Ma xaq baan u ilaalinnaa dadka aan la macaamilno?
Mise waxaan jecelnahay in annaga naloo dhammeeyo xuquuqdeenna, halka aan ka nusqeyno xuquuqda dadka kale?
Alle wuxuu yiri:
﴿وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ وَإِذَا كَالُوهُمْ أَو وَّزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ﴾
Macnaha:“Hoog waxaa leh kuwa wax nusqeeya; kuwa marka ay dadka wax ka qaadanayaan si buuxda u qaata, laakiin marka ay dadka wax siinayaan ama u miisaamayaan, wax bay ka dhimaan.” (Suuradda Al-Muṭaffifīn: 1–3)
Saddex aayadood oo keliya, laakiin waxay nagu boorrinayaan inaan si qoto dheer uga fikirno daacadnimadeenna shaqada, caddaaladdeenna nolosha, iyo sida aan ula dhaqanno dadka kale.
Fiiro gaar ah: Tusaalooyinka lagu sheegay qoraalkan (sida ninka, macallinka, dhakhtarka, iwm.) waa tusaalooyin uu qoruhu u bixiyey si uu u ballaariyo fahamka macnaha aayadda. Waxay noqon karaan waano faa’iido leh, balse ma aha tafsiirka tooska ah ee aayadda lafteeda.
