08/12/2023
ရှယ်ယာ စာချုပ် ချုပ်ဆိုမယ်ဆိုရင်
=========================
စီးပွားရေး လုပ်ငန်း တစ်ခုခုလုပ်ကိုင်ခြင်းဟာ ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှု အမျိုးအစားတွေ ထဲမှာ တွက်ခြေကိုက်တဲ့ အမျိုးအစားထဲ ပါဝင်လေ့ရှိပါတယ်။
ဒါကြောင့် အမြတ်အစွန်းများတဲ့ လုပ်ငန်း တွေကို ထူထောင် လုပ်ကိုင် ကြဖို့ လူတိုင်း ကြိုးစားကြလေ့ရှိပါတယ်။
ဒီလို လုပ်ငန်းတစ်ခုထူထောင်ရာမှာ အရင်းအနှီး လိုအပ် ချက်တွေကြောင့် တစ်ဦးထဲ စိုက်ထုတ် မလုပ်ကိုင်နိုင်ပဲ ယုံကြည်ရင်းနှီးရာ အသိမိတ်ဆွေ တွေကိုပါ စည်းရုံးဆွဲဆောင်ပြီး စပ်တူရှယ်ယာ အနေနဲ့ ဆောင် ရွက်ကြလေ့ရှိလာပါတယ်။
ဒါဟာ တကယ်တော့ ကောင်းမွန်တဲ့ ကိစ္စ တစ်ခုပါပဲ။ ငွေပမာဏ နည်းနည်းလေးတွေ တစ်ဦးစီ ကိုင်ထားရင် တန်ဖိုးကျနေမယ့်အစား ကိုက်လောက်တဲ့ လုပ်ငန်းတစ်ခုကို စုလုပ်လိုက်တာက အတော် အဆင်ပြေနိုင် ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် 'အခုရှုပ်မှနောင်ရှင်း' ဆိုသလို စပ်တူ ရှယ်ယာ လုပ်ကိုင်တာ ဖြစ်တဲ့အတွက် အစုရှယ်ယာ သဘောတူ စာချုပ် ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းသေသေချာချာ ချုပ်ဆိုထားကြဖို့လဲ လိုအပ်ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ရပိုင်ခွင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်တွေကိုပါ ရှင်းလင်း ပိုင်းဖြတ်ထားဖို့လိုပါတယ်။
ဒီနေ့မှာ တော့ လုပ်ငန်းတစ်ခု အတွက် အစုရှယ်ယာ ထည့်ပြီး လုပ်ကြတော့မယ်ဆိုရင် ချုပ်ဆိုရမယ့်စာချုပ်မှာ ဘယ်လို သဘောတူညီချက်တွေ ပါဝင်သင့်တယ်ဆိုတာကို မျှဝေပေးလိုပါတယ်။
(၁) ဘယ်လိုရှယ်ယာ အမျိုးအစားလဲ?
အရင်ဆုံးကတော့ ရှယ်ယာ ဆိုတာမှာ သဘောသဘာ၀ အားဖြင့် နှစ်မျိုး ရှိပါတယ်။
"Common Share" နဲ့ "Preferred Share" တို့ ဖြစ်ပါတယ်။ "Common Share" ဆိုတာက လုပ်ငန်းပိုင်ဆိုင်မှု ရှိတဲ့ အတွက် ဈေးအတက်အကျရှိပြီး နှစ် လုပ်ငန်း ကမြတ်စွန်းသလောက် အချိုးကျ အမြတ်ကို ရရှိနိုင်ပါတယ်။
ဒီတော့ဈေးလဲ ကျနိုင်သလို အရှုံးပေါ်တဲ့ နှစ်မှာလည်း ဘာမှ မရနိုင်ပါဘူး။ "Preferred Share" ကတော့ ငွေချေးထားတာနဲ့ တူပါတယ်။ လုပ်ငန်းပိုင်ဆိုင်မှု မရှိပဲ လစဉ် သို့မဟုတ် နှစ်စဉ် သတ်မှတ် ထားတဲ့ ငွေပမာဏ တစ်ခုကိုသာ ပုံမှန်ရပါတယ်။
အားနည်းချက်ကတော့ လုပ်ငန်းကတိုးမြတ်လို့ ပိုတိုးမရပါဘူး။ ဒီလိုပါပဲအားသာတာက လုပ်ငန်းက ရှုံးလို့ တစ်ပြားမှ မရတာမျိုးလဲ မဟုတ်ပဲ ပုံသေ ပမာဏ တစ်ခုကို အမြဲရနေတာပါပဲ။
နောက်တစ်ခါ "Preferred Share" အားသာချက်က လုပ်ငန်းရှုံး လို့ ရှိသမျှ ကိုရောင်းချလိုက်ပြီးအကြွေးဆပ်မယ်ဆိုရင် Preferred Share သမား တွေကို အရင် အပြည့်အ၀ ပေးရပါတယ်။ ဒါကြောင့် Preferred Share သမား တွေက Safe ဖြစ်ပါတယ်။
ဆိုတော့က မိမိ ထည့်ဝင်မယ့်ရှယ်ယာ က ဘယ်လိုရှယ်ယာအမျိုးအစားလဲ "Common Share" ဆိုရင် အမြတ် ခွဲဝေမှုလဲရနိုင်ရမှာ ဖြစ်သလို လုပ်ငန်းပိုင်ဆိုင်မှုလဲ ရရမယ်၊
ဈေးအတက်အကျရှိရမယ် ဆိုတာတွေ သဘောတူ ချုပ်ဆိုဖို့လိုပါတယ်။ ဒီလိုမဟုတ်ပဲ Prefered Share ငွေချေးသလို ရှယ်ယာ ဆိုရင်တော့ Preferred Share ရဲ့ အားသာချက်ဖြစ်တဲ့ လုပ်ငန်းရှုံးလဲ ပုံသေ ပမာဏရမယ်၊
ဒေဝါလီခံရရင် ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို ရောင်းပြီး Preferred Share တွေကို အပြည့်ပေးရမယ် စာတာတွေ အပြည့်အစုံ သဘောတူချုပ်ဆိုဖို့လိုပါတယ်။
(၂) လုပ်ငန်းပိုင်ဆိုင်မှု ကို ဘယ်လိုညိနှိုင်းကြမလဲ?
Common Shareဆိုရင် လုပ်ငန်းရဲ့ ရှယ်ယာ အစု ၁၀၀မှာ တစ်စု ထဲကိုပဲပိုင်ဆိုင်သည်ဖြစ်စေ ဒီလုပ်ငန်း ရဲ့ ၁၀၀ ပုံ ၁ ပုံကို ပိုင်ဆိုင် တာဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအတွက် အရင်ဆုံး ရှယ်ယာ ထည့်ဝင်မယ့်သူတွေ နဲ့ လုပ်ငန်းရှင်နဲ့ တွေ့ဆုံပြီး လုပ်ငန်းတန်ဖိုးကို ညှိနှိုင်းဆုံးဖြတ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
မလည်ပတ်ရသေးတဲ့ လုပ်ငန်း ဆိုရင်တော့ ရင်းနှီးမတည်ငွေ ဘယ်လောက်လိုမယ် ရှယ်ယာ တစ်စုကို ဘယ်လောက်၊ ဘယ်သူ ဘယ်နှစ်စု ထည့်မယ်ဆိုရင် ရှင်းလင်းသွားပေမယ့် လည်ပတ်လက်စ လုပ်ငန်းဆိုရင်တော့ လုပ်ငန်းတန်ဖိုး ကို ညှိနှိုင်း တွက်ချက် ဖို့လိုလာပါတယ်။
လုပ်ငန်းရဲ့ Fixed assets, Tangible assets တွေသာမက လုပ်ငန်းရဲ့ Intangible Assets တွေဖြစ်တဲ့ Brand တန်ဖိုး ကိုပါ ထည့်တွက် ဖို့လိုလာပါတယ်။
ဒီအတွက် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် သင့်တော်မယ့် ပမာဏ တစ်ခုကို ဆုံးဖြတ်ကာ လုပ်ငန်း တန်ဖိုးက ဘယ်လောက်ရှိတယ်။
ရှယ်ယာ ရှင်က ဘယ်လောက်ထည့်ဝင်မယ်ဆိုရင် လုပ်ငန်းရဲ့ ဘယ်လောက် ရာခိုင်နှုန်းကိုတော့ ပိုင်ဆိုင်မှု အဖြစ် ရရှိမယ် ဆိုတာ ကို သဘောတူစာချုပ်မှာ သီးသန့် တစ်ပိုဒ် ရှင်းရှင်း လင်းလင်း ရေးသားဖို့လိုပါတယ်။
(၃) ထည့်ဝင်ငွေ သုံးစွဲမှုနဲ့ အခြားလုပ်ငန်းများကို ဘယ်လို သတ်မှတ်ကြမလဲ?
ရှယ်ယာ ထည့်ဝင်တဲ့ ငွေတွေကို သတ်မှတ်ထားတဲ့ လုပ်ငန်းအတွက်ပဲ သုံးစွဲရမှာ ဖြစ်ပြီး အခြား ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ကိစ္စ၊ အခြား ရှယ်ယာထည့်ဝင်မှုနဲ မသက်ဆိုင်တဲ့ လုပ်ငန်းတွေ မှာ လည်ပတ် သုံးစွဲခြင်း မပြုဖို့ ကိုလဲ စည်းကမ်းသတ်မှတ်ဖို့လိုပါတယ်။
ဒီလိုပဲ ရှယ်ယာခေါ်သူ လုပ်ငန်းရှင်မှာလည်း အခြားသော လည်ပတ်နေတဲ့ လုပ်ငန်းတွေ ရှိနေနိုင်ပြီး ထည့်ဝင်တဲ့ ရှယ်ယာငွေဟာ သတ်မှတ် လုပ်ငန်း တစ်ခုအပေါ်မှာသာ ဖြစ်ပြီးအခြား လုပ်ငန်းတွေ နဲ့ သက်ဆိုင်ခြင်း မရှိဘူး ဆိုတာကိုလဲ သီးသန့် သတ်မှတ် ထည့်သွင်းချုပ်ဆိုသင့်ပါတယ်။
(၄) အမြတ်ခွဲဝေမှုအပေါ် ဘယ်လိုခွဲဝေကြမလဲ?
လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်လို့ ရရှိလာတဲ့ အမြတ်တွေကို ဘယ်နှစ်လ တစ်ကြိမ်ခွဲဝေမယ် ၊ ဘယ်လိုပုံစံ နည်းလမ်း တွေ နဲ့ တွက်ချက် မျှဝေမယ်ဆိုတာတွေကို လဲ သဘောတူ စာချုပ်မှာ ရှင်းလင်း စွာ ထည့်သွင်း ထားဖို့လိုပါတယ်။
ပုံမှန် အားဖြင့်တော့ လုပ်ငန်းတစ်ခု ဟာ လစဉ် အကျိုးအမြတ် ခွဲပေးတာ ထက် သုံးလတစ်ကြိမ် ခြောက်လ တစ်ကြိမ် တစ်နှစ်ကြိမ် ခွဲတာက ပိုပြီး သင့်တော်လေ့ရှိပါတယ်။
ဒါ့အပြင် လုပ်ငန်းရဲ့ အသားတင် အမြတ် ထဲကနေမှ ငွေရင်းအတွက် ထပ်ပေါင်းဖို့ဖြစ်ဖြစ်၊ ဆိုင် တိုးချဲ့ဖို့ဖြစ်ဖြစ် ၊ အသစ်ပြင်ဆင်တာမျိုး ဖြစ်ဖြစ်၊
Upgrade လုပ်ဖို့ဖြစ်ဖြစ် အချိုး တစ်ခု ပုံမှန် ဖယ် ထုတ်ထားတာမျိုး ကိုရော ဆောင်ရွက် ဦးမှာလား စတဲ့ Financial ပိုင်းဆိုင်ရာ ပေါ်လစီတွေ ပါ ရှင်းလင်းအောင် လုပ်ထား သင့်ပါတယ်။
(၅) လုပ်ပိုင်ခွင့်တွေ ဘယ်လိုပိုင်းဖြတ်ကြမလဲ?
လုပ်ငန်းလည်ပတ်ရာမှာ လုပ်ငန်းရှင်နဲ့ ရှယ်ယာ ရှင်တို့ရဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့် တွေ ၊ တောင်းဆိုပိုင်ခွင့်တွေ ကဘယ်သူ့မှာ ဘယ်လိုရှိမယ်ဆိုတာကိုလဲ သေချာ ရှင်းလင်းပိုင်းဖြတ် ထားဖို့လိုပါတယ်။
အချို့လုပ်ငန်းရှင်တွေ ကတော့ သူတို့ကပဲ လုပ်ငန်း Operation and Management ကိုကိုင်တွယ် မယ် လို့ ဆုံးဖြတ်ကြပေမယ့် ရှယ်ယာ ရှင်တွေကလဲ လုပ်ငန်း ရဲ့ အချက်အလက် တွေကို စစ်ဆေးပိုင်ခွင့် တွေ ရှိရပါတယ်။
ဒီအတွက် လစဉ် ဘယ်လို စာရင်းရှင်းတမ်းတွေ လုပ်မယ်၊ ဘာတွေ ကို ရှယ်ယာ ရှင် တွေက သိလိုရင် အချိန် ဘယ်လောက်အတွင်း ပေးအပ်မယ် စသည်ဖြင့် ပိုင်းဖြတ်ထားဖို့လိုပါတယ်။
(၆) အရှုပ်အရှင်းတွေအတွက် ဘယ်သူတွေက ဘယ်လိုတာဝန်တွေယူကြမလဲ?
လုပ်ငန်းကို ရှယ်ယာ ထည့်ဝင် ပြီး ပေမယ့် ယခင်အချိန်တုန်းက အနေအထား တစ်ခုခုကြောင့် ငွေကြေးဆိုင်ရာဖြစ်ဖြစ် ဥပဒေဆိုင်ရာ ဖြစ်ဖြစ် အရှုပ်အရှင်းတစ်ခုခုပေါ်လာခဲ့ရင် ဘယ်လိုရှင်းမယ် ဘယ်သူက ဘယ်လိုတာဝန်ယူမယ်ဆိုတာမျိုးလဲ ထည့်သွင်းဖို့လိုပါတယ်။
ယခင်နှစ်တွေ ကအခွန်မဆောင် ထားတာမျိုးတွေ ၊ ဥပဒေနဲ့ မလွတ်ကင်းတာတွေ စသဖြင့် ရှိတတ်လို့ဖြစ်ပါတယ်။
(၇) လုပ်ငန်းဖွဲ့စည်းပုံတွေ ဘယ်လိုဆုံးဖြတ်ကြမလဲ?
အချို့ Public လုပ်ငန်းကြီးတွေ မှာတော့ ရှယ်ယာ အစောင်ရေ သိန်း နဲ့သန်းနဲ့ချီ အများပြည်သူကို ထုတ်ဝေ ရောင်းချထားလေ့ရှိပါတယ်။
ဒီလိုရှယ်ယာရှင် များစွာထဲကမှ ရှယ်ယာ ဘယ်လောက် ရာခိုင် နှုန်း ပိုင်ဆိုင်တယ်ဆိုရင် Board of Director အဖြစ်လျှောက် ထားနိုင်ခွင့် ရှိတာ၊
ဘယ်လောက် ရာခိုင်နှုန်း နဲ့အထက် ပိုင်ဆိုင်ရင်တော့ လုပ်ငန်းရဲ့ အပြောင်းအလဲ တွေ မှာ မဲပေးဆုံးဖြတ်နိုင်ခွင့်ရရှိတာ၊ စသဖြင့် ရှယ်ယာ ပိုင်ဆိုင်မှုပေါ်မူတည်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ နဲ့ ဆုံးဖြတ်နိုင်ခွင့်တွေ ခွဲခြားသတ်မှတ် ထားလေ့ရှိပါတယ်။
(၈) အရှုံးပေါ်ရင် ဘယ်လိုဆက်လုပ်ကြမလဲ?
တကယ်လို့ လုပ်ငန်းဟာ ဘယ်နှစ်လ ဆက်တိုက် အမြတ်မရှိပဲ အရှုံးပေါ်နေမယ်၊အရှုံး ကလဲ မတည် ရင်းနှီးငွေရဲ့အဘယ်မျှ လောက် ရာခိုင်နှုန်း အထိ ထိပါး ကုန်ဆုံး သွားမယ် ဆိုရင် လုပ်ငန်းကို ဘယ်လို နည်းလမ်းနဲ့ ဖျက်သိမ်းကြမလဲ၊
ဘာဆက်လုပ်ကြမလဲဆိုတဲ့ Exit Strategy, Exit Plan တွေ သတ်မှတ် ဖို့လိုပါတယ်။
ဥပမာ ခြောက်လဆက်တိုက် အရှုံး ပေါ်နေပြီး ငွေရင်းရဲ့ ၄၀% ထိ ဆုံးရှုံးနေပြီဆိုရင် လုပ်ငန်း ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကိုရောင်းချ ပြီး အချိုးကျ ပြန်လည် ခွဲယူမယ် စသဖြင့်ပါပဲ။
(၉) အစုရှယ်ယာ တွေကို ရောင်းချ ပေါင်နှံ လွဲပြောင်း မှုစည်းမျဉ်းတွေ ဘယ်လိုချမှတ်ကြမလဲ?
ရှယ်ယာ ရှင်တစ်ဦးစီပိုင်တဲ့ ရှယ်ယာတွေကို ပေါင်နှံခွင့် ရှိ မရှိ၊ ရောင်းချ မယ်ဆိုရင်လဲ ဘယ်လို အဆင့်ဆင့် ဘယ်သူတွေကို အရင် Offer ပေးရမယ် ၊ စသဖြင့် သတ်မှတ်ဖို့လိုအပ်ပါတယ်။
ဥပမာ အများအားဖြင့်တော့ ရှယ်ယာ ရှင်တစ်ဦးက သူပိုင် ရှယ်ယာတွေကိုရောင်းမယ် ဆိုရင် လုပ်ငန်း ကို ပြန်ဝယ် မဝယ် အရင်ဆုံး Offer ပေးရပါတယ်။
လုပ်ငန်းက မဝယ်ယူနိုင်ရင်လက်ရှိ ရှယ်ယာ ပိုင်ဆိုင်သူ တွေကို offer ပေးရလေ့ရှိပြီး ဝယ်ယူသူမရှိမှ အခြား ပြင်ပကို ထုတ်ရောင်းရလေ့ရှိပါတယ်။
(၁၀) မလွန်ဆန်နိုင်သော အကြောင်းရင်းတွေရှိခဲ့ရင် ဘယ်လိုလုပ်ဆောင်ကြမလဲ?
နောက်ဆုံး တစ်ခုကတော့ မလွန်ဆန်နိုင်သော ဖြစ်ရပ်တွေ အတွက် ဘယ်လိုတွေ လုပ်ကြမယ်ဆိုတာ ကို ကြိုတင်နားလည်မှု ယူညှိနှိုင်းထားဖို့ပါပဲ။
ဥပမာ။ ရေ မီး စတဲ့ သဘာ၀ ဘေးအန္တာရာယ် လိုမျိုး၊ အခြားသော အခြေအနေ တစ်ရပ်ရပ်ကြောင့် လုပ်ငန်းရပ်ဆိုင်းထားရမှု၊ ဆုံးရှုံးမှုတွေ ဖြစ်လာရင် ဘယ်လို လုပ်ဆောင်မယ်ဆိုတာတွေပါပဲ။
ဒါတွေကတော့ လုပ်ငန်း တစ်ခုကို စပ်တူ ရှယ်ယာလုပ်ဆောင်ကြတဲ့အခါမှာ ချုပ်ဆိုကြမယ့် သဘောတူ စာချုပ်မှာ ဘယ်လိုအကြောင်းအရာတွေ ကတော့ မဖြစ်မနေပါဝင်သင့်တယ်ဆိုတာကို မျှဝေပေးခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
မိတ်ဆွေတို့လည်း လုပ်ငန်းတစ်ခု ရှယ်ယာလုပ်ဆောင်မယ်ဆိုရင် လိုအပ်မဲ့အချက်အလက်များကို သိရှိသွားကြလိမ့်မယ် ထင်ပါတယ်နော်။
အားလုံးကိုကျေးဇူးတင်ပါတယ်လို့။
Credit.Kaung Hein Soe – Strategic
