𝓜𝓪𝓷𝓳𝓲𝓷𝓭𝓮𝓻 𝓢𝓲𝓷𝓰𝓱 𝓓𝓱𝓲𝓵𝓵𝓸𝓷

05/07/2026

18/06/2026

ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਏਵੇਂ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ!

31/05/2026

09/05/2026

ਪੇਸਮੇਕਰ ਇੱਕ ਬੈਟਰੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਵਾਈਸ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਚਮੜੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਲ ਦੀ ਅਨਿਯਮਿਤ ਧੜਕਣ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਲ ਲਈ ਇੱਕ 'ਬੈਕਅੱਪ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸਿਸਟਮ' ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਦਿਲ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਪੇਸਮੇਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਨੋਆਟਰੀਅਲ (SA) ਨੋਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਜੇ ਐਟਰੀਅਮ (Right Atrium) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਸੰਕੇਤ ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ਸੁੰਗੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਪੰਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਫੇਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਵੱਧਦੀ ਉਮਰ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਾਰਨ—ਤਾਂ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ (Bradycardia) ਜਾਂ ਅਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧੜਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਥਕਾਵਟ, ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਬਾਹਰੀ ਪੇਸਮੇਕਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
​ਪੇਸਮੇਕਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ
​ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਪੇਸਮੇਕਰ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:
​ਪਲਸ ਜਨਰੇਟਰ (Pulse Generator): ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਧਾਤ ਦਾ ਡੱਬਾ ਹੈ ,ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੈਟਰੀ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜ਼ਡ ਸਰਕਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਡਿਵਾਈਸ ਦਾ "ਦਿਮਾਗ" ਹੈ ਜੋ ਦਿਲ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਲੈਅ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
​ਲੀਡਜ਼ ਜਾਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਜ਼ (Leads): ਇਹ ਇੱਕ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਲਚਕੀਲੇ, ਇੰਸੂਲੇਟਡ ਤਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਖਾਨਿਆਂ (Chambers) ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਹਨ:
​ਸੈਂਸਿੰਗ (Sensing): ਇਹ ਦਿਲ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਬਿਜਲਈ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਨਰੇਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
​ਪੇਸਿੰਗ (Pacing): ਜਦੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਧੜਕਣ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਧੜਕਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਬਿਜਲਈ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
​ਪੇਸਮੇਕਰ ਦੇ ਕਿਸਮ
​ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡਿਵਾਈਸ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ:
​ਸਿੰਗਲ-ਚੈਂਬਰ ਪੇਸਮੇਕਰ: ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੀਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਜੇ ਐਟਰੀਅਮ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਵੈਂਟ੍ਰੀਕਲ (Right Ventricle) ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
​ਡੁਅਲ-ਚੈਂਬਰ ਪੇਸਮੇਕਰ: ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੀਡਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਸੱਜੇ ਐਟਰੀਅਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੱਜੇ ਵੈਂਟ੍ਰੀਕਲ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਦਿਲ ਦੇ "ਉੱਪਰਲੇ" ਅਤੇ "ਹੇਠਲੇ" ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
​ਬਾਈਵੈਂਟ੍ਰੀਕੂਲਰ ਪੇਸਮੇਕਰ (CRT): ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਹਾਰਟ ਫੇਲੀਅਰ' ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੀਡਜ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਦੋਵੇਂ ਵੈਂਟ੍ਰੀਕਲਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸੁੰਗੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਪਿੰਗ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
​ਲੀਡਲੇੱਸ ਪੇਸਮੇਕਰ (Leadless Pacemaker): ਇਹ ਇੱਕ ਨਵਾਂ, ਕੈਪਸੂਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਉਪਕਰਨ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕੈਥੀਟਰ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧਾ ਦਿਲ ਦੇ ਖਾਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਾਰ (Lead) ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ "ਪਾਕੇਟ" ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
​ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ: ਸੈਂਸਿੰਗ ਬਨਾਮ ਪੇਸਿੰਗ
​ਆਧੁਨਿਕ ਪੇਸਮੇਕਰ "ਡਿਮਾਂਡ-ਅਧਾਰਿਤ" ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ:
​ਸੈਂਸਿੰਗ ਮੋਡ: ਡਿਵਾਈਸ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਨੂੰ "ਸੁਣਦਾ" ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਰ (ਜਿਵੇਂ 60 ਧੜਕਣ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ) ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਧੜਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੇਸਮੇਕਰ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
​ਪੇਸਿੰਗ ਮੋਡ: ਜੇਕਰ ਡਿਵਾਈਸ ਨੂੰ ਧੜਕਣ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਜਾਂ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਘੱਟ ਵੋਲਟੇਜ ਵਾਲਾ ਬਿਜਲਈ ਪਲਸ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਲਸ ਇੰਨਾ ਹਲਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਗੜਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
​ਇਮਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
​ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ "ਮਾਮੂਲੀ ਸਰਜਰੀ" ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਲੋਕਲ ਐਨੇਸਥੀਸੀਆ (Local Anesthesia) ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
​ਚੀਰਾ (Incision): ਕਾਲਰਬੋਨ (ਹੰਸਲੀ) ਦੇ ਠੀਕ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਚੀਰਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
​ਲੀਡ ਪਲੇਸਮੈਂਟ: ਐਕਸ-ਰੇ (Fluoroscopy) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਲੀਡਜ਼ ਨੂੰ ਨਸ ਰਾਹੀਂ ਦਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
​ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ: ਲੀਡਜ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਲਸ ਜਨਰੇਟਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
​ਟਕਿੰਗ (Tucking): ਜਨਰੇਟਰ ਨੂੰ ਚਮੜੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬਣੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ "ਪਾਕੇਟ" ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਰੇ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
​ਪੇਸਮੇਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ
​ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕੁਝ ਹੀ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਡਿਵਾਈਸ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਅਤੇ ਸੈਲ ਫੋਨ ਵਰਗੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਐਮ.ਆਰ.ਆਈ. (MRI) ਮਸ਼ੀਨਾਂ (ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਡਿਵਾਈਸ 'MRI-Conditional' ਨਾ ਹੋਵੇ) ਵਰਗੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਮਪਲਾਂਟ ਬਾਰੇ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹੀ ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,ਜੇ ਕੋਈ ਥੋੜੀ ਤਕਲੀਫ ਵੀ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਓ।
ਹੋਮਿਓਪੈਥਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡਾ ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ
BHMS(Pb),
ਦੀਪ ਹੋਮਿਓਪੈਥਿਕ ਕਲੀਨਿਕ,
ਡਾਕਟਰ ਕਲੋਨੀ, ਧਾਰੀਵਾਲ,
ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ।
8558009443.